Trong kỷ nguyên số, khi chỉ với một chiếc điện thoại thông minh, con người có thể học tập, làm việc, mua sắm và kết nối khắp nơi, không gian mạng đã trở thành người bạn đồng hành không thể thiếu của cuộc sống hiện đại. Nhưng cũng chính từ không gian mở đó, những mối nguy cơ từ tội phạm mạng đang len lỏi, nhất là vấn nạn lừa đảo qua không gian mạng.

    Ảnh minh họa (Ảnh ITN)

          Lừa đảo qua mạng - vấn nạn của thời đại số

          Những năm gần đây, tình trạng lừa đảo trực tuyến trên không gian mạng diễn biến ngày càng phức tạp. Theo số liệu từ Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao Bộ Công an, chỉ tính riêng năm 2024, cả nước đã ghi nhận hơn 17.000 vụ việc liên quan đến lừa đảo mạng, gây thiệt hại hàng nghìn tỷ đồng. Con số ấy không chỉ phản ánh mức độ nghiêm trọng của vấn đề, mà còn gióng lên “hồi chuông” cảnh báo về an toàn thông tin cá nhân và tài sản của người dân trong kỷ nguyên số. Điều đáng lo ngại là nạn nhân ngày càng đa dạng. Không chỉ người lớn tuổi, ít am hiểu công nghệ, mà cả học sinh, sinh viên những người được xem là thành thạo mạng xã hội cũng nhiều lần trở thành nạn nhân của các chiêu trò tinh vi của tội phạm.    

          Thủ đoạn của tội phạm trên không gian mạng ngày càng tinh vi, phức tạp, khó lường

          Các hình thức lừa đảo trên không gian mạng hiện nay ngày càng tinh vi, chuyên nghiệp, khiến người dùng khó phân biệt.

          Trước hết, tình trạng phổ biến là đối tượng giả mạo các ngân hàng, cơ quan nhà nước hoặc cán bộ Công an, kiểm sát, tòa án, sau đó liên hệ, thông báo rằng họ có liên quan đến đường dây rửa tiền hoặc có tài khoản bất hợp pháp cần xác minh. Đối tượng yêu cầu nạn nhân chuyển tiền vào tài khoản điều tra tạm giữ để phục vụ xác minh. Lo sợ và mất bình tĩnh, nhiều người đã vội vàng làm theo, chỉ đến khi phát hiện ra mới biết mình đã bị lừa đảo.

          Một hình thức khác cũng rất phổ biến là hack tài khoản trên mạng xã hội bằng nhiều chiêu trò, thủ đoạn khác nhau. Sau khi chiếm được tài khoản mạng xã hội, đối tượng nhắn tin cho bạn bè của nạn nhân với lời lẽ quen thuộc: “Cho mình mượn gấp ít tiền, chiều trả”, hoặc “Giúp mình thanh toán đơn hàng này nhé”. Tin tưởng người quen, nhiều người chuyển tiền ngay, và chỉ vài phút sau thì mới biết bạn bè, người thân của mình bị chiếm đoạt tài khoản và bị lừa.

          Không dừng lại ở đó, nhiều trang web giả mạo và ứng dụng đầu tư ảo được các đối tượng xây dựng cũng với mục đích lừa đảo. Trong đó, các giao diện được thiết kế giống hệt các trang chính thức, có logo, đường dẫn, thậm chí cả đường dây chăm sóc khách hàng. Đối tượng dụ dỗ người dùng đầu tư lợi nhuận cao, rủi ro thấp, hứa hẹn hoàn vốn nhanh, rồi đột ngột biến mất khi người dùng nạp số tiền lớn.

          Hậu quả không chỉ là mất tiền

          Lừa đảo qua mạng không chỉ khiến nạn nhân thiệt hại tài chính, mà còn để lại những hậu quả sâu sắc khác. Trước hết là mất thông tin cá nhân: số căn cước, địa chỉ, ảnh, số tài khoản. Một số trường hợp có thể bị rao bán trên “chợ đen”, dẫn đến hàng loạt rủi ro khác như bị giả danh, vay nợ hoặc thậm chí bị tống tiền.

          Bên cạnh đó, nhiều nạn nhân rơi vào khủng hoảng tinh thần, xấu hổ, mặc cảm, ngại báo cáo với cơ quan chức năng. Một số người bị khủng bố điện thoại, đe dọa đăng ảnh cá nhân lên mạng để ép trả nợ.

          Nguy hiểm hơn, dữ liệu người dùng bị lợi dụng có thể trở thành công cụ cho tội phạm mạng tấn công hệ thống, phá hoại hạ tầng kỹ thuật số, ảnh hưởng đến an ninh trật tự.

          Các biện pháp phòng ngừa, ngăn chặn

          Để không trở thành nạn nhân, mỗi người cần trang bị cho mình những kiến thức và kỹ năng cơ bản. Hãy ghi nhớ nguyên tắc “5 không - 3 nhớ”: Không cung cấp mã OTP, mật khẩu, thông tin cá nhân cho bất kỳ ai; Không nhấp vào đường link lạ hoặc tải ứng dụng không rõ nguồn gốc; Không chuyển tiền theo yêu cầu của người lạ hoặc người quen chưa xác minh; Không tin vào lời mời đầu tư lợi nhuận cao, rủi ro thấp; Không chia sẻ hình ảnh, thông tin riêng tư lên mạng xã hội. 

          Đồng thời nhớ kiểm tra kỹ địa chỉ website và số điện thoại liên hệ; Nhớ xác minh thông tin qua tổng đài chính thức hoặc gọi điện trực tiếp cho người liên quan; Nhớ báo ngay cho cơ quan Công an nơi gần nhất khi phát hiện dấu hiệu lừa đảo để được tiếp nhận và hướng dẫn giải quyết.

Hoài Nam, Phòng Cảnh sát hình sự