Dự án Luật Tổ chức Cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi) do Bộ Công an chủ trì soạn thảo. Việc xây dựng dự án Luật Tổ chức Cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi) nhằm tiếp tục hoàn thiện cơ sở pháp lý về tổ chức, hoạt động điều tra hình sự; kịp thời thể chế hóa chủ trương sắp xếp tổ chức bộ máy tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả, đồng thời tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc phát sinh từ thực tiễn, đáp ứng yêu cầu đấu tranh phòng, chống tội phạm trong tình hình mới.

Yêu cầu tất yếu từ thực tiễn

Luật Tổ chức Cơ quan điều tra hình sự được Quốc hội khóa XIII thông qua ngày 26/11/2015, có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2018 và được sửa đổi, bổ sung năm 2021. Qua hơn 8 năm triển khai thực hiện, Luật đã tạo hành lang pháp lý quan trọng cho tổ chức và hoạt động của các Cơ quan điều tra, góp phần nâng cao hiệu quả công tác điều tra, xử lý tội phạm, bảo đảm sự phối hợp giữa các cơ quan tiến hành tố tụng.

Tuy nhiên, trước yêu cầu đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị, triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp cùng những thay đổi về tổ chức của lực lượng Công an nhân dân, một số quy định của Luật hiện hành đã bộc lộ những hạn chế, bất cập, chưa hoàn toàn phù hợp với mô hình tổ chức mới và yêu cầu thực tiễn.

Đặc biệt, việc sắp xếp tổ chức Công an địa phương theo hướng “tỉnh toàn diện; xã vững mạnh, bám cơ sở”, không tổ chức Công an cấp huyện đặt ra yêu cầu phải tiếp tục rà soát, hoàn thiện các quy định về tổ chức Cơ quan điều tra, phân định thẩm quyền điều tra và cơ chế phối hợp giữa các lực lượng, đơn vị trong tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm.

Sửa đổi Luật Tổ chức Cơ quan điều tra hình sự - Yêu cầu tất yếu từ thực tiễn

Trên cơ sở tổng kết thực tiễn thi hành Luật năm 2015, rà soát các chủ trương, đường lối của Đảng, hệ thống pháp luật có liên quan và các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên, Bộ Công an đã chủ trì xây dựng dự án Luật Tổ chức Cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi). 

Tập trung hoàn thiện mô hình tổ chức và thẩm quyền điều tra

Một trong những nội dung trọng tâm của dự án Luật là hoàn thiện mô hình tổ chức Cơ quan điều tra, bảo đảm phù hợp với tổ chức bộ máy mới của lực lượng Công an nhân dân; đồng thời tiếp tục rà soát, phân định hợp lý thẩm quyền của các Cơ quan điều tra, bảo đảm hoạt động điều tra được tiến hành thống nhất, chuyên nghiệp, kịp thời và hiệu quả.

Dự án Luật cũng hướng tới việc hoàn thiện các quy định về tên gọi, tổ chức bộ máy, nhiệm vụ, quyền hạn và thẩm quyền điều tra của các Cơ quan điều tra; các cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra, qua đó tạo sự thống nhất giữa quy định của pháp luật với tổ chức thực tế.

Đây là nội dung có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh tổ chức Công an địa phương đã có những thay đổi căn bản. Việc hoàn thiện quy định pháp luật không chỉ nhằm khắc phục những khoảng trống, điểm chưa phù hợp mà còn tạo cơ sở để các lực lượng chủ động thực hiện nhiệm vụ, nâng cao hiệu quả phòng ngừa, phát hiện, đấu tranh, xử lý tội phạm ngay từ cơ sở.

Làm rõ vai trò của Công an cấp xã trong công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm

Một điểm đáng chú ý trong định hướng xây dựng dự án Luật là việc hoàn thiện quy định về nhiệm vụ, quyền hạn của Công an xã, phường, đặc khu, đồn Công an trong tiến hành xác minh ban đầu tố giác, tin báo về tội phạm, bảo đảm phù hợp với yêu cầu thực tiễn. 

Trong điều kiện Công an cấp xã ngày càng giữ vai trò quan trọng trong bảo đảm an ninh, trật tự tại địa bàn cơ sở, việc quy định rõ nhiệm vụ, quyền hạn, trách nhiệm và cơ chế phối hợp giữa Công an cấp xã với Cơ quan điều tra cấp tỉnh có ý nghĩa thiết thực.

Qua đó, góp phần bảo đảm mọi tố giác, tin báo về tội phạm được tiếp nhận, xử lý kịp thời; phát huy lợi thế “gần dân, sát dân, bám địa bàn” của lực lượng Công an cơ sở, đồng thời bảo đảm hoạt động xác minh, điều tra được thực hiện đúng thẩm quyền, trình tự, thủ tục theo quy định của pháp luật.

Tại Hội nghị tham vấn chính sách dự án Luật được Bộ Công an tổ chức ngày 19/6/2026, các đại biểu đã tập trung trao đổi về việc nâng cao chất lượng đội ngũ điều tra viên ở cơ sở; cơ chế phối hợp, phân công trách nhiệm giữa Công an cấp xã và Cơ quan điều tra cấp tỉnh trong xác minh sơ bộ tố giác, tin báo về tội phạm, nhằm tránh chồng chéo, bảo đảm rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm.

Bảo đảm yêu cầu cải cách tư pháp, nâng cao hiệu quả đấu tranh phòng, chống tội phạm

Việc sửa đổi Luật Tổ chức Cơ quan điều tra hình sự được đặt trong tổng thể yêu cầu tiếp tục đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy Nhà nước theo hướng tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả; đồng thời đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp và thực tiễn đấu tranh phòng, chống tội phạm ngày càng phức tạp.

Theo định hướng của cơ quan chủ trì soạn thảo, dự án Luật tập trung vào 3 nhóm chính sách lớn: Hoàn thiện mô hình tổ chức Cơ quan điều tra; hoàn thiện quy định về thẩm quyền của các Cơ quan điều tra; hoàn thiện quy định về tổ chức, nhiệm vụ, quyền hạn của các cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra, trong đó có Công an cấp xã.

Các nội dung được nghiên cứu, xây dựng theo hướng bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất với Bộ luật Tố tụng hình sự và các luật có liên quan; đồng thời đáp ứng yêu cầu thực tiễn, nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác điều tra, xử lý tội phạm, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân.

Dự án Luật Tổ chức Cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi) hiện đã được Bộ Công an hoàn thiện hồ sơ và đăng tải để lấy ý kiến, dự kiến trình và thông qua tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI. 

Việc sửa đổi, hoàn thiện Luật Tổ chức Cơ quan điều tra hình sự là bước quan trọng nhằm tiếp tục xây dựng hệ thống pháp luật về điều tra hình sự đồng bộ, thống nhất, khoa học; xây dựng lực lượng điều tra ngày càng chính quy, chuyên nghiệp, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới; góp phần chủ động phòng ngừa, phát hiện, đấu tranh có hiệu quả với các loại tội phạm, giữ vững an ninh, trật tự, bảo đảm cuộc sống bình yên của Nhân dân./.

Thùy Dương