Cư trú là một trong những nội dung trọng tâm của công tác quản lý nhà nước về dân cư, gắn liền trực tiếp với quyền, nghĩa vụ và lợi ích hợp pháp của mỗi công dân. Việc chấp hành nghiêm các quy định của pháp luật về cư trú không chỉ thể hiện ý thức tôn trọng pháp luật của người dân mà còn góp phần quan trọng trong việc bảo đảm an ninh, trật tự, an toàn xã hội, phục vụ hiệu quả công tác quản lý, điều hành và phát triển kinh tế – xã hội của địa phương.

Luật Cư trú năm 2020 đã tạo bước chuyển căn bản trong quản lý cư trú, từng bước hiện đại hóa phương thức quản lý dân cư thông qua Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, sử dụng mã số định danh cá nhân thay cho sổ hộ khẩu, sổ tạm trú giấy. Để bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật, ngày 15/12/2025, Chính phủ ban hành Nghị định số 282/2025/NĐ-CP, quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực cư trú với nhiều điểm mới, mức xử phạt được điều chỉnh theo hướng cụ thể, chặt chẽ và tăng tính răn đe.

Cán bộ, chiến sỹ Phòng Cảnh sát QLHC về TTXH tuyên truyền về việc thực hiện các quy định của pháp luật về cư trú

1. Ý nghĩa của việc chấp hành nghiêm các quy định về cư trú

Việc đăng ký thường trú, đăng ký tạm trú, khai báo tạm vắng và thông báo lưu trú đúng quy định có ý nghĩa hết sức quan trọng đối với mỗi công dân và toàn xã hội.

Trước hết, đây là cơ sở để bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của công dân trong học tập, lao động, khám chữa bệnh, giải quyết thủ tục hành chính, hưởng các chế độ, chính sách an sinh xã hội. Thông tin cư trú chính xác, đầy đủ giúp người dân thuận lợi hơn trong việc tiếp cận các dịch vụ công và các quyền công dân theo quy định của pháp luật.

Bên cạnh đó, việc chấp hành nghiêm quy định về cư trú giúp lực lượng Công an nắm chắc tình hình dân cư, quản lý chặt chẽ nhân khẩu, kịp thời phát hiện, phòng ngừa, đấu tranh với các loại tội phạm và hành vi vi phạm pháp luật; góp phần giữ vững ổn định an ninh, trật tự tại cơ sở, xây dựng môi trường sống an toàn, lành mạnh cho Nhân dân.

2. Thực trạng vi phạm và yêu cầu đặt ra

Trong thời gian qua, bên cạnh đa số Nhân dân chấp hành tốt các quy định của pháp luật về cư trú, vẫn còn một bộ phận người dân, chủ hộ, chủ cơ sở lưu trú chưa thực hiện đầy đủ việc đăng ký, khai báo cư trú; còn tình trạng khai báo không đúng, không kịp thời hoặc cố tình vi phạm để trục lợi. Những hành vi này gây khó khăn cho công tác quản lý nhà nước về dân cư, tiềm ẩn nguy cơ phát sinh tội phạm, ảnh hưởng đến trật tự, an toàn xã hội.

Trước yêu cầu thực tiễn đó, việc ban hành và triển khai Nghị định số 282/2025/NĐ-CP là cần thiết nhằm tăng cường hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của tổ chức, cá nhân trong lĩnh vực cư trú.

3. Một số quy định xử phạt vi phạm hành chính về cư trú theo Nghị định số 282/2025/NĐ-CP

Theo quy định của Nghị định số 282/2025/NĐ-CP của Chính phủ, các hành vi vi phạm pháp luật về cư trú sẽ bị xử phạt nghiêm minh, tùy theo tính chất, mức độ vi phạm, cụ thể:

Phạt tiền từ 500.000 đồng đến 1.000.000 đồng đối với các hành vi:

• Không thực hiện đăng ký thường trú, đăng ký tạm trú, khai báo tạm vắng theo quy định;
• Không thực hiện hoặc thực hiện không đúng việc thông báo lưu trú;
• Không xuất trình thông tin, giấy tờ liên quan đến cư trú khi có yêu cầu kiểm tra của cơ quan có thẩm quyền.

Phạt tiền từ 1.000.000 đồng đến 2.000.000 đồng đối với các hành vi:

• Cung cấp thông tin không đầy đủ hoặc không chính xác về cư trú;
• Không thực hiện việc xóa đăng ký cư trú khi không còn đủ điều kiện theo quy định;
• Cản trở hoặc không chấp hành việc kiểm tra, xác minh cư trú của cơ quan chức năng.

Phạt tiền từ 2.000.000 đồng đến 4.000.000 đồng đối với các hành vi:

• Cho người khác đăng ký cư trú trái quy định của pháp luật;
• Lợi dụng việc đăng ký, quản lý cư trú để trục lợi;
• Vi phạm quy định về quản lý, thông báo lưu trú đối với cơ sở kinh doanh dịch vụ lưu trú.

Phạt tiền ở mức cao, có thể lên đến 12.000.000 đồng đối với các hành vi vi phạm nghiêm trọng như:

• Cung cấp thông tin, tài liệu sai sự thật để đăng ký cư trú, điều chỉnh dữ liệu cư trú;
• Làm giả, sử dụng dữ liệu cư trú giả mạo;
• Vi phạm nghiêm trọng quy định về thông báo lưu trú, gây ảnh hưởng đến công tác quản lý dân cư và bảo đảm an ninh, trật tự.

Ngoài hình thức phạt tiền, người vi phạm còn có thể bị áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả, buộc thực hiện lại thủ tục cư trú đúng quy định, thu hồi các giấy tờ, dữ liệu liên quan đến hành vi vi phạm theo quy định của pháp luật.

4. Trách nhiệm của công dân, hộ gia đình và cơ sở lưu trú

Để chấp hành nghiêm các quy định của pháp luật về cư trú, mỗi công dân, mỗi hộ gia đình và chủ cơ sở lưu trú cần nâng cao tinh thần trách nhiệm, thực hiện tốt các nội dung sau:

• Chủ động đăng ký thường trú, tạm trú, khai báo tạm vắng khi có thay đổi về nơi ở;
• Thực hiện đầy đủ việc thông báo lưu trú đối với người đến ở, lưu trú;
• Phối hợp chặt chẽ với lực lượng Công an trong công tác quản lý cư trú;
• Không bao che, tiếp tay cho các hành vi vi phạm pháp luật về cư trú.

Khi có khó khăn, vướng mắc, đề nghị Nhân dân liên hệ trực tiếp Công an xã, phường nơi cư trú để được hướng dẫn, giải quyết kịp thời.

Chấp hành nghiêm các quy định của pháp luật về cư trú là trách nhiệm của mỗi công dân, đồng thời là yếu tố quan trọng góp phần giữ vững an ninh, trật tự, xây dựng xã hội ổn định, kỷ cương và văn minh.

Công an tỉnh Ninh Bình đề nghị Nhân dân nêu cao ý thức tự giác chấp hành pháp luật về cư trú; thực hiện đầy đủ quyền và nghĩa vụ của mình, vì cuộc sống bình yên của mỗi gia đình và sự phát triển bền vững của địa phương.

Phòng Cảnh sát QLHC về TTXH