Chuyển đổi số đang trở thành một trong những động lực quan trọng giúp doanh nghiệp đổi mới phương thức quản trị, tối ưu hoạt động, nâng cao trải nghiệm khách hàng và tạo dư địa tăng trưởng mới. Tại Việt Nam, quá trình này đã đạt nhiều kết quả tích cực, song vẫn đặt ra không ít thách thức về nguồn lực, công nghệ, nhân lực và tư duy quản trị.

Chuyển đổi số mở ra không gian tăng trưởng mới cho doanh nghiệp

Chuyển đổi số không đơn thuần là đưa công nghệ vào hoạt động sản xuất, kinh doanh, mà là quá trình thay đổi toàn diện từ chiến lược, mô hình hoạt động, tư duy quản trị đến cách thức doanh nghiệp tương tác với khách hàng. Việc tích hợp công nghệ số vào các lĩnh vực hoạt động giúp doanh nghiệp nâng cao hiệu suất, tối ưu quy trình, khai thác dữ liệu hiệu quả hơn và hướng tới tăng trưởng bền vững.

Trong môi trường kinh doanh liên tục biến động, chuyển đổi số giúp doanh nghiệp phản ứng nhanh hơn trước những thay đổi của thị trường, sự phát triển của công nghệ cũng như yêu cầu ngày càng cao của khách hàng. Công nghệ số, dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo hay điện toán đám mây đang tạo điều kiện để doanh nghiệp nâng cao khả năng dự báo, đưa ra quyết định nhanh và chính xác hơn.

Một trong những lợi ích rõ nét nhất của chuyển đổi số là cải thiện trải nghiệm khách hàng. Thông qua phân tích dữ liệu, doanh nghiệp có thể hiểu rõ hơn hành vi, nhu cầu và sở thích của người tiêu dùng, từ đó cá nhân hóa sản phẩm, dịch vụ và phương thức tiếp cận. Việc lấy khách hàng làm trung tâm không chỉ góp phần nâng cao mức độ hài lòng mà còn củng cố lòng trung thành, gia tăng doanh thu và nâng cao vị thế của doanh nghiệp trên thị trường.

Chuyển đổi số cũng tạo ra những thay đổi đáng kể trong nội bộ doanh nghiệp. Khi các quy trình thủ công được số hóa, người lao động có điều kiện tiếp cận công cụ làm việc hiện đại, nâng cao năng suất và phát triển kỹ năng mới. Bên cạnh đó, việc học tập giúp người làm việc nâng cao ý thức về mục đích và động lực làm việc. Đây là cơ sở để doanh nghiệp đẩy mạnh đào tạo kỹ năng số, xây dựng môi trường làm việc linh hoạt và gia tăng sự gắn kết của nhân viên.

Ở góc độ tăng trưởng, chuyển đổi số giúp doanh nghiệp hợp lý hóa hoạt động, tiết giảm chi phí và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực. Việc chuyển đổi dữ liệu còn giúp nhà quản trị có thêm thông tin để đưa ra quyết định dựa trên các phân tích toàn diện thay vì chủ yếu dựa vào kinh nghiệm. Qua đó, doanh nghiệp có thể chủ động hơn trong đổi mới sản phẩm, mở rộng thị trường và duy trì lợi thế cạnh tranh.

Tuy nhiên, chuyển đổi số chỉ thực sự hiệu quả khi được triển khai trên cơ sở chiến lược và lộ trình rõ ràng. Doanh nghiệp cần xác định mục tiêu cụ thể, đánh giá đúng năng lực số hiện tại và xây dựng kế hoạch phù hợp với quy mô cũng như lĩnh vực hoạt động. Việc đầu tư công nghệ phải gắn với thay đổi quy trình, mô hình vận hành và nâng cao năng lực của đội ngũ nhân sự.

Cùng với đó, vai trò của người đứng đầu có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Lãnh đạo doanh nghiệp cần truyền đạt rõ mục tiêu, lợi ích và yêu cầu của quá trình chuyển đổi để tạo sự đồng thuận trong toàn tổ chức. Người lao động cũng cần được trang bị công cụ, kiến thức và kỹ năng phù hợp để chủ động tham gia vào quá trình này.

Thực tế cho thấy, chuyển đổi số không phải lúc nào cũng thành công. Những hạn chế về tầm nhìn, sự thiếu cam kết của lãnh đạo, tâm lý ngại thay đổi của nhân viên hoặc việc không thường xuyên đánh giá, điều chỉnh chiến lược có thể khiến quá trình chuyển đổi không đạt mục tiêu đề ra. Vì vậy, chuyển đổi số cần được xem là một quá trình liên tục, trong đó doanh nghiệp vừa triển khai, vừa đánh giá và điều chỉnh theo sự thay đổi của thị trường và công nghệ.

Doanh nghiệp Việt Nam tăng tốc chuyển đổi số, nhưng vẫn còn nhiều rào cản

Những năm gần đây, chuyển đổi số trong cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam có nhiều chuyển biến tích cực, đóng góp vào sự phát triển của kinh tế số và nâng cao sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Tốc độ phát triển kinh tế số Việt Nam đạt 19%, tiếp tục duy trì vị trí dẫn đầu Đông Nam Á trong hai năm liên tiếp. Tỷ trọng kinh tế số trong GDP năm 2023 đạt 16,5%, với tốc độ phát triển khoảng 20% mỗi năm, cao hơn đáng kể so với tốc độ tăng trưởng GDP.

Thương mại điện tử cũng ghi nhận tốc độ phát triển nhanh. Theo Statista, doanh thu thương mại điện tử của Việt Nam tăng từ 13,7 tỷ USD năm 2021 lên 20,5 tỷ USD năm 2023. Việt Nam đồng thời nằm trong nhóm 10 quốc gia dẫn đầu về số lượng lượt tải mới ứng dụng di động trong hai năm liên tiếp.

Tại các doanh nghiệp, nhiều công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo (AI), Internet vạn vật (IoT), dữ liệu lớn và điện toán đám mây đang từng bước được đưa vào sản xuất, quản lý và kinh doanh. Các hình thức số hóa quy trình làm việc, quản lý nhân sự từ xa và tổ chức hội nghị trực tuyến cũng ngày càng phổ biến.

Khảo sát hơn 1.300 doanh nghiệp thuộc Chương trình “Hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi số giai đoạn 2021-2025” cho thấy nhu cầu ứng dụng các giải pháp số đang gia tăng. Trong nhóm doanh nghiệp mới chuyển đổi số, 57% có nhu cầu về tiếp thị trực tuyến và 53,7% quan tâm đến giải pháp làm việc nội bộ. Đối với các doanh nghiệp đang trong giai đoạn tăng trưởng, 63,5% có nhu cầu phân tích dữ liệu và báo cáo thông minh; 60,7% quan tâm đến quản lý khách hàng và kênh bán hàng; 57,8% có nhu cầu về hệ thống hoạch định nguồn lực doanh nghiệp và 50,2% quan tâm tới an toàn dữ liệu.

Hạ tầng phục vụ chuyển đổi số cũng từng bước được hoàn thiện. Internet băng thông rộng đã phủ sóng 100% số xã trên toàn quốc; mạng di động 4G, 5G và điện thoại thông minh ngày càng phổ biến. Việc đưa các sản phẩm OCOP lên sàn thương mại điện tử trong nước và quốc tế cũng mở thêm kênh phân phối, hỗ trợ người dân và doanh nghiệp mở rộng thị trường.

Dù vậy, chuyển đổi số tại doanh nghiệp Việt Nam vẫn còn nhiều điểm nghẽn. Một bộ phận doanh nghiệp chưa xây dựng được chiến lược tổng thể và tầm nhìn dài hạn, còn triển khai theo xu hướng hoặc đầu tư manh mún. Chi phí cho công nghệ, hạ tầng và đào tạo nhân lực tương đối lớn, trong khi hiệu quả đầu tư không phải lúc nào cũng thể hiện ngay trong ngắn hạn, đặc biệt đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Thiếu hụt nhân lực công nghệ chất lượng cao cũng là một rào cản đáng kể. Nhiều doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc tuyển dụng và đào tạo nhân sự có đủ kỹ năng để vận hành các hệ thống mới. Bên cạnh đó, việc sử dụng các nền tảng công nghệ cũ, khả năng kết nối hạn chế cùng nguy cơ tấn công mạng ngày càng tăng đang đặt ra yêu cầu lớn hơn về đầu tư cho an toàn, an ninh thông tin.

Một trở ngại khác nằm ở tư duy và văn hóa doanh nghiệp. Một số lãnh đạo chưa nhận thức đầy đủ về vai trò của chuyển đổi số, trong khi một bộ phận nhân viên còn tâm lý e ngại thay đổi. Phần lớn doanh nghiệp Việt Nam có quy mô vừa và nhỏ, nguồn lực tài chính hạn chế nên khả năng đầu tư đồng bộ cho công nghệ và nhân lực còn khó khăn.

Để tạo bước chuyển mạnh mẽ hơn trong thời gian tới, trước hết mỗi doanh nghiệp cần xây dựng chiến lược chuyển đổi số phù hợp với quy mô, ngành nghề và mục tiêu phát triển; tránh đầu tư công nghệ theo phong trào. Đào tạo nhân lực số và xây dựng văn hóa đổi mới sáng tạo cũng cần được xác định là nhiệm vụ lâu dài.

Song song với đó, doanh nghiệp cần chú trọng đầu tư hạ tầng công nghệ, các giải pháp bảo mật, mã hóa dữ liệu và tăng cường khả năng phòng, chống tấn công mạng. Nhà nước cần tiếp tục hoàn thiện các chính sách hỗ trợ tài chính, ưu đãi thuế, thúc đẩy nghiên cứu và phát triển, tạo điều kiện để doanh nghiệp tiếp cận và làm chủ công nghệ mới.

Trong bối cảnh kinh tế số phát triển ngày càng mạnh mẽ, chuyển đổi số không còn là lựa chọn mang tính thử nghiệm mà đang trở thành yêu cầu tất yếu đối với doanh nghiệp. Doanh nghiệp nào chủ động xây dựng chiến lược, đầu tư đúng trọng tâm, phát triển nguồn nhân lực và đổi mới tư duy quản trị sẽ có nhiều cơ hội nâng cao năng suất, mở rộng thị trường và tạo lợi thế cạnh tranh bền vững trong giai đoạn mới.