Đồng chí Hồ Tùng Mậu - Người cộng sản kiên trung, nhà lãnh đạo tài năng của Đảng

Thứ Sáu, 05/06/2026

Kỷ niệm 130 năm Ngày sinh đồng chí Hồ Tùng Mậu (15/6/1896 - 15/6/2026) là dịp ôn lại cuộc đời hoạt động cách mạng vẻ vang của một trong những nhà lãnh đạo tiền bối tiêu biểu của Đảng và cách mạng Việt Nam. Hơn 30 năm cống hiến cho sự nghiệp giải phóng dân tộc, đồng chí đã để lại những dấu ấn sâu đậm trong quá trình chuẩn bị thành lập Đảng, xây dựng chính quyền cách mạng và kháng chiến kiến quốc, để lại nhiều giá trị có ý nghĩa sâu sắc đối với công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hiện nay.

Ảnh minh họa: Tóm tắt tiểu sử đồng chí Hồ Tùng Mậu

1. Đồng chí Hồ Tùng Mậu - người chiến sĩ cộng sản kiên trung, có những đóng góp quan trọng trong quá trình chuẩn bị thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam

Trong lịch sử cách mạng Việt Nam, lớp chiến sĩ cộng sản tiền bối giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong việc chuẩn bị những điều kiện cần thiết cho sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam. Trong đội ngũ ấy, đồng chí Hồ Tùng Mậu là một trong những gương mặt tiêu biểu, vừa trực tiếp tham gia quá trình truyền bá chủ nghĩa Mác - Lênin vào Việt Nam, vừa là cộng sự gần gũi, trợ thủ đắc lực của lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc trong những năm đầu hình thành phong trào cách mạng vô sản. Sinh ra tại làng Quỳnh Đôi, huyện Quỳnh Lưu, tỉnh Nghệ An - vùng đất giàu truyền thống yêu nước, hiếu học và cách mạng, đồng chí Hồ Tùng Mậu sớm được hun đúc tinh thần yêu nước và ý chí đấu tranh giải phóng dân tộc. Năm 1920, đồng chí xuất dương sang Xiêm rồi Trung Quốc hoạt động cách mạng, mở đầu hành trình hơn ba thập kỷ cống hiến cho sự nghiệp giải phóng dân tộc và xây dựng đất nước.

Chân dung đồng chí Hồ Tùng Mậu (1896-1951)

Bước ngoặt quan trọng trong cuộc đời hoạt động cách mạng của đồng chí diễn ra khi được Nguyễn Ái Quốc trực tiếp giác ngộ, giáo dục và rèn luyện tại Quảng Châu (Trung Quốc). Từ một người yêu nước mang khát vọng cứu nước, Hồ Tùng Mậu từng bước tiếp cận chủ nghĩa Mác - Lênin, nhận thức được con đường giải phóng dân tộc gắn liền với giải phóng giai cấp và giải phóng con người. Đây không chỉ là sự chuyển biến về nhận thức cá nhân mà còn phản ánh xu thế vận động tất yếu của phong trào yêu nước Việt Nam từ lập trường dân tộc sang lập trường vô sản. Đồng chí là thành viên nòng cốt của Tâm Tâm xã, một tổ chức yêu nước có vai trò quan trọng trong việc chuẩn bị lực lượng cho phong trào cách mạng theo khuynh hướng mới. Tổ chức này được thành lập nhằm mục đích “liên hiệp những người có trí lực trong toàn dân Việt Nam, không phân biệt ranh giới đảng phái, miễn là có quyết tâm hy sinh tất cả tư ý và quyền lợi cá nhân, đem hết sức mình tiến hành mọi việc để khôi phục quyền làm người của người Việt Nam”(1). Khi Nguyễn Ái Quốc thành lập Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên năm 1925, Hồ Tùng Mậu là một trong những cán bộ đầu tiên tham gia tổ chức, trực tiếp hỗ trợ công tác đào tạo cán bộ, tổ chức các lớp huấn luyện chính trị, xây dựng cơ sở liên lạc, dịch thuật tài liệu và xuất bản Báo Thanh niên.

Nhìn từ tiến trình lịch sử cách mạng Việt Nam, những hoạt động này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Đó không chỉ là công tác tuyên truyền, giáo dục đơn thuần mà thực chất là quá trình chuẩn bị đội ngũ cán bộ, chuẩn bị về tư tưởng và tổ chức cho sự ra đời của chính đảng vô sản ở Việt Nam. Nhiều học viên được đào tạo từ các lớp huấn luyện do Nguyễn Ái Quốc tổ chức với sự tham gia của Hồ Tùng Mậu sau này đã trở thành những cán bộ lãnh đạo chủ chốt của Đảng và phong trào cách mạng. Đặc biệt, trước tình trạng phân tán của phong trào cộng sản cuối năm 1929, đồng chí Hồ Tùng Mậu đã tích cực vận động thống nhất các tổ chức cộng sản, góp phần tạo cơ sở để Nguyễn Ái Quốc triệu tập Hội nghị hợp nhất các tổ chức cộng sản đầu năm 1930. Đồng chí là một trong những người tham dự Hội nghị thành lập Đảng tại Hương Cảng, đánh dấu bước ngoặt vĩ đại của cách mạng Việt Nam.

Có thể khẳng định, đóng góp nổi bật của đồng chí Hồ Tùng Mậu trong thời kỳ dựng Đảng không chỉ nằm ở việc tham gia các tổ chức tiền thân của Đảng mà còn ở vai trò kết nối lực lượng, xây dựng tổ chức và chuẩn bị đội ngũ cán bộ. Đây là những đóng góp mang ý nghĩa chiến lược, góp phần tạo nên tiền đề chính trị, tư tưởng và tổ chức cho sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam.

2. Nhà lãnh đạo tài năng, người cán bộ mẫu mực của Đảng và Nhà nước cách mạng

Một trong những nét nổi bật trong cuộc đời hoạt động cách mạng của đồng chí Hồ Tùng Mậu là ý chí kiên trung, bất khuất trước mọi thử thách khắc nghiệt. Trong hơn 14 năm bị giam cầm tại các nhà lao của thực dân, đế quốc như Hỏa Lò, Lao Bảo, Kon Tum, Buôn Ma Thuột, Trà Khê..., đồng chí luôn giữ vững khí tiết người cộng sản, biến nhà tù thành trường học cách mạng. Không chỉ kiên cường đấu tranh bảo vệ lý tưởng cách mạng, đồng chí còn tổ chức học tập lý luận, tuyên truyền giáo dục chính trị và xây dựng tinh thần đoàn kết trong anh em tù chính trị. Tại nhà tù Kon Tum, đồng chí cùng các đồng chí của mình thành lập “Hội Tao đàn ngục thất”, dùng văn học, thơ ca để cổ vũ ý chí chiến đấu, giữ vững niềm tin vào thắng lợi của cách mạng. Những hoạt động đó góp phần làm cho ý chí của anh em tù chính trị “càng cứng như thép, vững như đồng”.

Quá trình đấu tranh trong lao tù đã tôi luyện bản lĩnh chính trị, ý chí cách mạng và phong cách lãnh đạo của đồng chí. Hai lần bị kết án tử hình, năm lần bị địch bắt giam nhưng không khuất phục được tinh thần của người cộng sản kiên trung. Đây là minh chứng sinh động cho phẩm chất trung thành tuyệt đối với lý tưởng cách mạng của thế hệ chiến sĩ cộng sản tiền bối. Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, đồng chí được Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh giao nhiều trọng trách quan trọng. Trên cương vị Chính ủy Chiến khu IV, Giám đốc Trường Quân chính Nhượng Bạn, Chủ tịch Ủy ban Kháng chiến - Hành chính Liên khu IV, đồng chí đã có nhiều đóng góp trong xây dựng lực lượng vũ trang, đào tạo cán bộ, củng cố chính quyền cách mạng và tổ chức kháng chiến.

Chủ tịch Hồ Chí Minh và đồng chí Hồ Tùng Mậu

Điểm nổi bật trong phong cách lãnh đạo của đồng chí là luôn gắn bó mật thiết với Nhân dân, sâu sát cơ sở và tôn trọng thực tiễn. Đồng chí thường xuyên đi cơ sở, trực tiếp nắm tình hình, lắng nghe ý kiến của Nhân dân và cán bộ địa phương. Đồng chí nhiều lần nhắc nhở cán bộ phải “sát quần chúng, tránh quan liêu, mệnh lệnh”(3). Những chỉ dẫn đó không chỉ phản ánh kinh nghiệm thực tiễn phong phú mà còn thể hiện tư duy lãnh đạo tiến bộ, lấy Nhân dân làm trung tâm của mọi hoạt động cách mạng. Đặc biệt, năm 1949, khi được Chủ tịch Hồ Chí Minh giao đảm nhiệm cương vị Tổng Thanh tra Chính phủ đầu tiên, đồng chí Hồ Tùng Mậu đã góp phần đặt nền móng cho sự hình thành và phát triển của ngành Thanh tra Việt Nam. Trong điều kiện bộ máy nhà nước cách mạng còn non trẻ, đồng chí luôn đề cao kỷ luật, kỷ cương, chống tham ô, lãng phí và các biểu hiện quan liêu. Những đóng góp của đồng chí không chỉ có ý nghĩa đối với giai đoạn đầu xây dựng Nhà nước cách mạng mà còn để lại nhiều bài học có giá trị đối với công cuộc xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam hiện nay.

3. Giá trị và ý nghĩa thời đại từ cuộc đời, sự nghiệp cách mạng của đồng chí Hồ Tùng Mậu

Cuộc đời và sự nghiệp cách mạng của đồng chí Hồ Tùng Mậu không chỉ là một phần lịch sử vẻ vang của Đảng và dân tộc mà còn chứa đựng nhiều giá trị lý luận, thực tiễn sâu sắc, có ý nghĩa thời đại đối với công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hiện nay.

Trước hết, cuộc đời đồng chí là biểu tượng sinh động của bản lĩnh chính trị kiên định và lòng trung thành tuyệt đối với mục tiêu, lý tưởng cách mạng của Đảng. Trải qua hơn 30 năm hoạt động cách mạng liên tục, nhiều lần bị địch bắt giam, tra tấn, kết án tử hình và lưu đày trong các nhà lao khét tiếng, đồng chí vẫn giữ vững niềm tin vào thắng lợi của cách mạng, không dao động trước mọi thử thách. Thực tiễn đó khẳng định một chân lý rằng sức mạnh của người cộng sản trước hết bắt nguồn từ sự kiên định về lý tưởng và niềm tin chính trị. Trong bối cảnh hiện nay, khi các thế lực thù địch tiếp tục đẩy mạnh chiến lược “diễn biến hòa bình”, thúc đẩy “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong nội bộ, bài học về bản lĩnh chính trị của đồng chí Hồ Tùng Mậu càng có ý nghĩa sâu sắc đối với việc xây dựng đội ngũ cán bộ, đảng viên có lập trường tư tưởng vững vàng, đủ sức vượt qua những tác động phức tạp của thời kỳ hội nhập và phát triển.

Thứ hai, cuộc đời hoạt động của đồng chí Hồ Tùng Mậu để lại những kinh nghiệm quý báu về công tác xây dựng Đảng và xây dựng đội ngũ cán bộ. Là một trong những cán bộ nòng cốt của Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên, trực tiếp tham gia tổ chức các lớp huấn luyện chính trị do Nguyễn Ái Quốc sáng lập, đồng chí đã góp phần đào tạo lớp cán bộ đầu tiên cho phong trào cách mạng Việt Nam. Thực tiễn đó cho thấy ngay từ những ngày đầu thành lập Đảng, công tác cán bộ đã được xác định là nhiệm vụ có ý nghĩa quyết định đối với sự tồn vong và phát triển của cách mạng. Bài học này tiếp tục được khẳng định trong các nghị quyết của Đảng hiện nay, đặc biệt là quan điểm coi công tác cán bộ là “then chốt của then chốt”. Trong bối cảnh đất nước đang đẩy mạnh chuyển đổi số, cải cách hành chính, xây dựng chính quyền địa phương hai cấp và hội nhập quốc tế sâu rộng, việc xây dựng đội ngũ cán bộ có bản lĩnh chính trị, tư duy đổi mới, năng lực thực tiễn và tinh thần phụng sự Nhân dân càng trở thành yêu cầu cấp thiết.

Thứ ba, những đóng góp của đồng chí Hồ Tùng Mậu trên cương vị Tổng Thanh tra Chính phủ đầu tiên có ý nghĩa đặc biệt đối với công cuộc xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam hiện nay. Trong điều kiện chính quyền cách mạng còn non trẻ, đồng chí đã cùng tập thể lãnh đạo đặt nền móng cho hoạt động thanh tra, kiểm tra, giám sát; kiên quyết đấu tranh chống tham ô, lãng phí, quan liêu và các biểu hiện xa dân. Những tư tưởng và hành động đó thể hiện nhận thức sâu sắc về yêu cầu xây dựng một nền hành chính liêm chính, kỷ cương và phục vụ Nhân dân. Đây cũng chính là những nội dung đang được Đảng và Nhà nước đặc biệt quan tâm trong công cuộc phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, cải cách hành chính và xây dựng nền quản trị quốc gia hiện đại. Từ góc độ này, có thể thấy những giá trị mà đồng chí Hồ Tùng Mậu để lại vẫn mang tính thời sự sâu sắc và tiếp tục soi sáng quá trình hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Thứ tư, phong cách lãnh đạo của đồng chí Hồ Tùng Mậu để lại nhiều bài học có giá trị đối với việc đổi mới phương thức lãnh đạo, quản lý trong giai đoạn hiện nay. Trong quá trình hoạt động cách mạng và đảm nhiệm các cương vị lãnh đạo, đồng chí luôn đề cao việc sâu sát cơ sở, tôn trọng thực tiễn và gắn bó mật thiết với Nhân dân. Những lời căn dặn cán bộ phải “sát quần chúng, tránh quan liêu, mệnh lệnh” không chỉ là kinh nghiệm được đúc kết từ thực tiễn cách mạng mà còn phản ánh quan điểm nhất quán lấy Nhân dân làm trung tâm của mọi hoạt động lãnh đạo và quản lý. Trong bối cảnh cả nước đang đẩy mạnh xây dựng chính quyền số, xã hội số và thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, bài học về gần dân, hiểu dân, lắng nghe dân và phục vụ Nhân dân của đồng chí càng có ý nghĩa thiết thực, góp phần bảo đảm quá trình đổi mới tổ chức bộ máy luôn hướng tới mục tiêu nâng cao chất lượng phục vụ người dân và doanh nghiệp.

Thứ năm, cuộc đời đồng chí Hồ Tùng Mậu là hiện thân sinh động của đạo đức cách mạng và tinh thần cống hiến không ngừng nghỉ cho Tổ quốc, cho Nhân dân. Từ một thanh niên yêu nước sớm rời quê hương tìm đường cứu nước đến người cán bộ lãnh đạo của Đảng và Nhà nước, đồng chí luôn sống giản dị, khiêm tốn, tận tụy với công việc, đặt lợi ích của Đảng, của dân tộc lên trên lợi ích cá nhân. Những phẩm chất ấy chính là sự cụ thể hóa các giá trị đạo đức cách mạng mà Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định: “Cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư”. Trong điều kiện hiện nay, khi yêu cầu xây dựng văn hóa công vụ, đạo đức công vụ và trách nhiệm nêu gương của cán bộ, đảng viên ngày càng được đề cao, tấm gương của đồng chí Hồ Tùng Mậu tiếp tục là nguồn động lực tinh thần và chuẩn mực để mỗi cán bộ, đảng viên học tập, noi theo.

Kỷ niệm 130 năm Ngày sinh đồng chí Hồ Tùng Mậu là dịp để cán bộ, đảng viên và Nhân dân cả nước nói chung, lực lượng Công an Ninh Bình nói riêng bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đối với những cống hiến to lớn của đồng chí. Thông qua các hoạt động tuyên truyền, giáo dục truyền thống, mỗi cán bộ, chiến sĩ Công an tỉnh Ninh Bình tiếp tục nâng cao nhận thức chính trị, bồi dưỡng lý tưởng cách mạng, phát huy truyền thống vẻ vang của các thế hệ đi trước; không ngừng học tập, rèn luyện phẩm chất đạo đức, bản lĩnh chính trị, tinh thần trách nhiệm và ý thức phục vụ Nhân dân.

Phát huy những giá trị lịch sử, bài học kinh nghiệm và tấm gương sáng của đồng chí Hồ Tùng Mậu, cán bộ, chiến sĩ Công an tỉnh Ninh Bình quyết tâm đoàn kết, thống nhất, nỗ lực vượt qua mọi khó khăn, thử thách, hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ bảo đảm an ninh chính trị, giữ gìn trật tự, an toàn xã hội; góp phần xây dựng lực lượng Công an nhân dân thật sự trong sạch, vững mạnh, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới, góp phần thực hiện thắng lợi sự nghiệp xây dựng và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa./.