Từ lớp tập huấn ứng dụng trí tuệ nhân tạo dành cho cán bộ, công chức, những tiết học có sự hỗ trợ của chatbot trong trường học, đến các buổi hướng dẫn người cao tuổi sử dụng VNeID, dịch vụ công trực tuyến và thanh toán không dùng tiền mặt, công tác phổ cập, nâng cao tri thức số đang được triển khai sâu rộng trên địa bàn tỉnh Ninh Bình. Với phương châm phù hợp với từng nhóm đối tượng, lấy người dân làm trung tâm và “cầm tay chỉ việc” tại cơ sở, kỹ năng số đang từng bước trở thành một năng lực thiết yếu trong công việc, học tập, sản xuất và đời sống hằng ngày.

Chuyển đổi từ nhận thức đến phương thức làm việc

Trong các cơ quan nhà nước, chuyển đổi số không còn dừng lại ở hoạt động tuyên truyền mà đã thể hiện rõ trong từng quy trình xử lý công việc. Các cơ quan, đơn vị tiếp tục quán triệt sâu rộng nội dung về chuyển đổi số, kỹ năng số và an toàn thông tin tới cán bộ, công chức, viên chức, người lao động và đảng viên.

Việc xử lý hồ sơ, trao đổi văn bản và thực hiện nhiệm vụ chuyên môn đang chuyển dịch mạnh mẽ lên môi trường điện tử. Nhiều cơ quan, đơn vị đạt tỷ lệ cao về sử dụng văn bản điện tử và ký số, góp phần rút ngắn thời gian xử lý công việc, giảm chi phí hành chính và nâng cao tính minh bạch trong hoạt động công vụ.

Để đội ngũ cán bộ thích ứng với yêu cầu mới, Sở Khoa học và Công nghệ đã tổ chức Hội thảo nâng cao công tác quản lý tài chính về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số ở cấp xã, phường; đồng thời tập huấn kiến thức về Hệ thống quản lý chất lượng theo tiêu chuẩn quốc gia TCVN ISO 9001:2015 cho 150 đại biểu thuộc các cơ quan nhà nước trên địa bàn tỉnh.

Trong lĩnh vực giáo dục, việc nâng cao năng lực số cho cán bộ quản lý và giáo viên được triển khai đồng bộ. Đến nay, 100% cán bộ, công chức, viên chức, người lao động trong cơ quan Sở Giáo dục và Đào tạo cùng trên 95% đội ngũ nhà giáo tại các cơ sở giáo dục đã được trang bị kỹ năng sử dụng nền tảng số, dịch vụ số, phần mềm quản lý giáo dục, phần mềm dạy học trực tuyến, phần mềm quản trị trường học, chữ ký số và các giải pháp bảo mật thông tin.

Khóa học về Khung năng lực số được triển khai trên Cổng đào tạo trực tuyến ninhbinhedu.cls.vn tới 100% cơ sở giáo dục. Kết quả, trên 80% cán bộ quản lý và giáo viên đã hoàn thành khóa học. Tại Trường Tiểu học Hải Anh, giáo viên được tập huấn sử dụng chatbot để hỗ trợ soạn bài, xây dựng câu hỏi và tạo bài tập cho học sinh. Các cơ sở giáo dục cũng từng bước triển khai hoạt động bổ trợ môn Toán trên môi trường học mở, ứng dụng trợ giảng trí tuệ nhân tạo nhằm nâng cao năng lực chuyên môn và kỹ năng số cho giáo viên.

Năng lực ứng dụng trí tuệ nhân tạo cũng được chú trọng trong lực lượng vũ trang. Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh đã tổ chức một lớp tập huấn chuyên đề về ứng dụng AI với trên 120 người tham gia. Công an tỉnh cử 1.491 lượt cán bộ, chiến sĩ tham gia bồi dưỡng kiến thức chuyển đổi số trong Công an Nhân dân; 9.565 cán bộ, chiến sĩ tham gia bồi dưỡng kiến thức về trí tuệ nhân tạo.

Đặc biệt, 9.607 cán bộ, chiến sĩ đã tham gia kiểm tra, đánh giá kết quả nhận thức về Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng trên nền tảng học trực tuyến “Bình dân học vụ số Công an Nhân dân”. Việc đưa nội dung chính trị, chuyên môn và kỹ năng số lên môi trường học trực tuyến đã tạo điều kiện để cán bộ, chiến sĩ chủ động học tập, tự đánh giá và bổ sung kiến thức.

Tại xã Vụ Bản, hội nghị tập huấn ứng dụng nền tảng trí tuệ nhân tạo MISA OneAI trong quản lý, điều hành và thực thi công vụ đã được tổ chức, giúp cán bộ cấp cơ sở tiếp cận trực tiếp với các công cụ hỗ trợ xử lý văn bản, tổng hợp thông tin và thực hiện nhiệm vụ hành chính.

Công tác đào tạo được chuẩn bị có hệ thống, gắn với yêu cầu nâng cao chất lượng đội ngũ. Sở Nội vụ phối hợp với Ban Tổ chức Tỉnh ủy tham mưu Ban Thường vụ Tỉnh ủy ban hành Kế hoạch số 19-KH/TU ngày 25/12/2025 về đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, công chức, viên chức của tỉnh năm 2026. Thực hiện kế hoạch, Sở Nội vụ đã quyết định mở 30 lớp để Sở Khoa học và Công nghệ triển khai bồi dưỡng dữ liệu số, kiến thức nền tảng về chuyển đổi số, kỹ năng khai thác và ứng dụng trí tuệ nhân tạo cho 900 cán bộ, công chức cấp xã trong 6 tháng cuối năm 2026.

Hình thành thế hệ công dân số từ trường học

Nếu cán bộ, công chức là lực lượng trực tiếp vận hành chính quyền số thì học sinh, sinh viên được xác định là những “công dân số” tương lai, đồng thời là lực lượng nòng cốt hỗ trợ gia đình và cộng đồng tiếp cận công nghệ.

Ngành Giáo dục và Đào tạo đã triển khai thí điểm nội dung giáo dục trí tuệ nhân tạo cho học sinh phổ thông. Hoạt động này hướng tới hình thành các năng lực cốt lõi như năng lực số, năng lực AI, năng lực tin học, năng lực công nghệ, năng lực tự học và giải quyết vấn đề.

Học sinh không chỉ được hướng dẫn cách sử dụng công cụ AI phục vụ học tập mà còn được trang bị kiến thức để sử dụng công nghệ an toàn, có trách nhiệm, biết kiểm chứng thông tin và không phụ thuộc máy móc. Đây là yêu cầu đặc biệt quan trọng khi trí tuệ nhân tạo đang ngày càng hiện diện sâu rộng trong học tập và đời sống.

Sở Giáo dục và Đào tạo đã tổ chức tập huấn trực tuyến chuyên đề “Phát triển mô hình lớp học đảo ngược trong điều kiện chuyển đổi số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo AI; hoạt động giáo dục trí tuệ nhân tạo cho học sinh THCS, THPT; ứng dụng nền tảng LCMS i-School trong ôn luyện và khảo sát đáp ứng kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026” cho tất cả các cơ sở giáo dục THCS, THPT trong tỉnh.

Tại 100% cơ sở giáo dục phổ thông, học sinh được hướng dẫn kỹ năng tìm kiếm, khai thác, đánh giá và sử dụng thông tin trên môi trường mạng đúng mục đích, hiệu quả, an toàn và phù hợp với quy định pháp luật. Các em cũng được tiếp cận những công cụ, phần mềm có ứng dụng AI trong học tập, nghiên cứu và sáng tạo, qua đó phát triển năng lực tự học, tư duy phản biện và khả năng thích ứng với công nghệ mới.

Kết quả, 100% học sinh trung học và sinh viên đã được trang bị kiến thức, kỹ năng số phục vụ học tập, nghiên cứu, sáng tạo; đồng thời có kỹ năng bảo đảm an toàn trong học tập và tương tác xã hội trên môi trường số.

Các trường cao đẳng, cơ sở giáo dục nghề nghiệp triển khai Chương trình “Học từ làm việc thực tế”, phối hợp trực tiếp với doanh nghiệp công nghệ để thiết kế giáo trình, giúp người học tiếp cận gần hơn với công nghệ, quy trình và yêu cầu của thị trường lao động. 100% cơ sở giáo dục đang thực hiện bộ chỉ số đánh giá mức độ chuyển đổi số theo hướng dẫn của Bộ Giáo dục và Đào tạo và Sở Giáo dục và Đào tạo.

Từ những mô hình “Thư viện số - Không gian học tập mở”, “Học liệu điện tử tương tác” tại các trường học, trong đó có những cách làm được duy trì tại Trường THCS Tiên Tân, phường Hà Nam, học sinh đang dần hình thành thói quen chủ động tìm kiếm tài liệu, học tập và trao đổi kiến thức trên môi trường số.

Không chỉ học cho bản thân, học sinh, sinh viên còn trở thành những “hạt nhân số” trong từng gia đình. Mô hình “Mỗi học sinh - Một người thân số hóa” được triển khai mạnh mẽ, khuyến khích học sinh trực tiếp hướng dẫn ông bà, cha mẹ sử dụng VNeID, dịch vụ công trực tuyến, ứng dụng ngân hàng, thanh toán điện tử và các công cụ AI cơ bản.

Trong 6 tháng đầu năm, khoảng 10.000 học sinh, sinh viên đã tham gia hoạt động tình nguyện phổ cập kỹ năng số cho người thân và người dân tại địa phương. Qua những thao tác gần gũi như cài đặt ứng dụng, đăng nhập tài khoản, tra cứu thông tin hay nộp hồ sơ trực tuyến, khoảng cách giữa công nghệ với những người ít có điều kiện tiếp cận đang từng bước được thu hẹp.

Đưa kỹ năng số vào sản xuất, kinh doanh

Tại các doanh nghiệp, hợp tác xã, kỹ năng số đang trở thành công cụ quan trọng để nâng cao hiệu quả quản trị, mở rộng thị trường và thích ứng với phương thức kinh doanh mới.

Hệ thống Công đoàn các cấp đã phối hợp tổ chức trên 30 lớp tập huấn cho hơn 3.500 lượt cán bộ công đoàn cơ sở và người lao động. Khoảng 85-90% doanh nghiệp có tổ chức Công đoàn trên địa bàn tỉnh đã được tiếp cận, hướng dẫn hoặc hỗ trợ về kỹ năng số.

Trên 90% doanh nghiệp có Công đoàn cơ sở sử dụng hóa đơn điện tử, chữ ký số và dịch vụ thanh toán điện tử. Trên 60% doanh nghiệp bước đầu ứng dụng các nền tảng số trong quản trị, sản xuất, kinh doanh và thương mại điện tử.

Đối với người lao động, tiểu thương và xã viên hợp tác xã, các nội dung phổ cập tập trung vào những kỹ năng có thể áp dụng ngay như chụp ảnh sản phẩm, quay và dựng video ngắn, livestream bán hàng, quảng bá sản phẩm trên Facebook, TikTok; đồng thời đưa hàng hóa lên các sàn thương mại điện tử như Shopee, Postmart, Lazada.

Tại xã Nhân Hà, “Tổ phụ nữ kinh doanh số” với 31 thành viên được thành lập, tạo môi trường để phụ nữ làm kinh doanh cùng trao đổi kinh nghiệm, hỗ trợ nhau ứng dụng công nghệ vào sản xuất, giới thiệu sản phẩm và tiếp cận khách hàng. Từ những chiếc điện thoại thông minh, nhiều sản phẩm địa phương có thêm cơ hội đến gần hơn với thị trường.

“Cầm tay chỉ việc” để người dân làm chủ công nghệ

Ở khu dân cư, công tác phổ cập kỹ năng số được triển khai bằng những việc làm cụ thể, thiết thực. 100% xã, phường đã thành lập và duy trì hoạt động của các Tổ Công nghệ số cộng đồng, trực tiếp hỗ trợ người dân, nhất là người cao tuổi, lao động tự do và những người ít tiếp xúc với công nghệ.

Các thành viên trong tổ đến từng khu dân cư, từng hộ gia đình để hướng dẫn người dân sử dụng điện thoại thông minh, cài đặt và sử dụng VNeID, đăng ký tài khoản dịch vụ công, nộp hồ sơ trực tuyến, thanh toán không dùng tiền mặt qua Viettel Money, VNPT Money và các ứng dụng ngân hàng.

Lực lượng công an đã tổ chức hơn 150 lớp học với trên 7.252 lượt người tham gia truy cập nền tảng “Bình dân học vụ số”. Tại phường Nam Định, công trình thanh niên “Điểm phát Wifi miễn phí” được đưa vào hoạt động tại hai điểm thuộc Trung tâm Hành chính công của phường và bốn nhà văn hóa tổ dân phố, góp phần tạo điều kiện để người dân truy cập internet và sử dụng dịch vụ số.

UBND phường Yên Thắng tổ chức bốn hội nghị tập huấn hướng dẫn nộp hồ sơ trực tuyến, tư vấn, hỗ trợ giải quyết thủ tục hành chính tại các điểm cộng đồng dân cư, thu hút trên 600 người tham gia.

Các địa phương như Hồng Quang, Ý Yên, Giao Ninh quan tâm hướng dẫn các nhóm đối tượng đặc thù, trong đó có đồng bào giáo dân, đăng ký, đăng nhập tài khoản định danh điện tử và sử dụng VNeID để thực hiện dịch vụ công trực tuyến.

Tại xã Ninh Cường, 100% thôn đã thành lập Tổ Công nghệ số cộng đồng. Các thành viên đến tận nhà phổ cập kỹ năng số cho trên 1.350 hộ gia đình với khoảng 6.000 người. Không tổ chức theo cách truyền đạt lý thuyết khô cứng, các tổ công nghệ số trực tiếp cầm điện thoại, thao tác từng bước, hướng dẫn đến khi người dân có thể tự thực hiện.

Từ cơ quan nhà nước, trường học, doanh nghiệp đến từng gia đình, công tác phổ cập tri thức số đang tạo ra những thay đổi rõ nét trong nhận thức và hành động. Khi cán bộ biết khai thác dữ liệu và AI để nâng cao hiệu quả công việc; giáo viên, học sinh chủ động sử dụng công nghệ trong dạy và học; người lao động biết đưa sản phẩm lên môi trường mạng; người dân có thể tự thực hiện dịch vụ công, chuyển đổi số mới thực sự đi vào chiều sâu.

Hành trình xây dựng xã hội số không chỉ cần những nền tảng công nghệ hiện đại mà quan trọng hơn là khả năng tiếp cận, sử dụng và làm chủ công nghệ của mỗi người dân. Việc phổ cập kỹ năng số theo từng nhóm đối tượng, với cách làm gần gũi, thiết thực và kiên trì chính là nền tảng để thu hẹp khoảng cách số, bảo đảm mọi người đều có cơ hội tham gia và thụ hưởng thành quả của chuyển đổi số.